Bazylika Świętogórska w Głogówku to jeden z najciekawszych przykładów włoskiego baroku w Polsce. Wzniesiona na wzgórzu morenowym niedaleko Gostynia świątynia przyciąga wzrok charakterystyczną kopułą – największą w kraju. Co wyróżnia to miejsce, to fakt że powstało jako inspiracja wenecką bazyliką Santa Maria della Salute, a opiekują się nim od XVII wieku księża filipini – Kongregacja Oratorium św. Filipa Neri.

Historia sanktuarium na Świętej Górze

Kult religijny na tym wzniesieniu sięga średniowiecza. W XV wieku stanęła tu drewniana kaplica z rzeźbami Piety i Krucyfiksu. Głośne przypadki uzdrowień, szczególnie uzdrowienie z paraliżu niejakiego Krzyżanowskiego w 1495 roku, sprawiły że biskup poznański Jan Lubrański wydał w 1512 roku dekret zezwalający na budowę murowanej świątyni.

W 1542 roku kościół otrzymał obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, który stał się centrum kultu maryjnego. Prawdziwy przełom nastąpił w XVII wieku, gdy Adam Konarzewski po cudownym uzdrowieniu postanowił ufundować okazałą świątynię. Wraz z księdzem Stanisławem Grudowiczem z Akademii Lubrańskiego doprowadził do powstania w 1668 roku pierwszej w Polsce Kongregacji Oratorium św. Filipa Neri, która sprawuje opiekę nad sanktuarium do dziś.

Po śmierci Adama Konarzewskiego dzieło kontynuowała jego żona Zofia z Opalińskich, która podjęła odważną decyzję o zmianie projektu i wzniesieniu świątyni na wzór weneckiej bazyliki Santa Maria della Salute.

Architektura bazyliki – wenecki barok w Wielkopolsce

Budowę rozpoczęto w 1675 roku według projektu Baltazara Longhena, wybitnego weneckiego architekta. Prace trwały do 1698 roku. Warto podkreślić, że nie jest to wierna kopia włowskiego pierwowzoru, a raczej twórcza adaptacja stylu weneckiego baroku do polskich warunków.

Bazylika zbudowana jest na planie okrągłym, z dominującą kopułą o średnicy 17 metrów i wysokości 50 metrów – największą w Polsce. Kopułę zaprojektował Pompeo Ferrari, a zbudował mistrz murarski Jan Adam Stier w latach 1718-1731. Ufundowała ją Teofila z Leszczyńskich. W 1756 roku pokryto ją miedzianą blachą, która z czasem pokryła się charakterystyczną zielonkawą śniedzią. Na frontowej części widnieje ogromny herb rodziny Konarzewskich z inicjałami Weroniki z Konarzewskich Mycielskiej, która ufundowała miedź na pokrycie.

Kopułę wieńczy latarnia o wysokości 10 metrów zakończona kulą z krzyżem. Całość robi wrażenie zarówno z daleka, jak i z bliska – nie bez powodu kopuła bazyliki jest jednym z rozpoznawalnych symboli regionu.

Wnętrze bazyliki – co warto zobaczyć

Wewnątrz znajduje się jedna ośmioboczna nawa środkowa z obejściem i kaplicami. Na kopule można podziwiać polichromię Jerzego Wilhelma Neunhertza ze scenami z życia św. Filipa Neri, założyciela Kongregacji Oratorium.

Bazylika ozdobiona jest dziewięcioma ołtarzami – trzema w prezbiterium i sześcioma pod wielką kopułą. Główny ołtarz z lat 1723-1726 to dzieło Ignacego Provisore i Jana Siegwitza, mistrzów z Wiednia zamieszkałych we Wrocławiu. Wykonany z drewna pokrytego stiukiem, wzorowany był na ołtarzu z kościoła jezuitów we Wrocławiu. W ołtarzu głównym umieszczono cudowny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem – Świętogórskiej Róży Duchownej z 1540 roku.

Powstanie ołtarza głównego zawdzięczamy Helenie z Tworzyańskich Rogalińskiej, która przez dziewięć lat poruszała się o kulach z powodu chorej nogi. Po uzdrowieniu wraz z mężem Janem ufundowali to wspaniałe dzieło w podziękowaniu Matce Najświętszej.

Na chórze muzycznym znajdują się organy z lat 1766-1768. Po lewej stronie od prezbiterium stoi ambona z 1756 roku, wsparta na postaci Murzyna – ciekawy przykład barokowej symboliki. W podziemiach świątyni spoczywają trumny fundatorów oraz zmarłych członków Kongregacji.

Sanktuarium Świętogórskiej Róży Duchownej

Bazylika pełni funkcję sanktuarium maryjnego – największego w archidiecezji poznańskiej. Miejsce to od wieków przyciąga pielgrzymów z całej Polski. Kult Matki Bożej Świętogórskiej jest żywy po dziś dzień, a sanktuarium organizuje liczne uroczystości religijne i odpusty.

Przy klasztorze działa Dom Rekolekcyjny dla osób pragnących wewnętrznego wyciszenia i skupienia. Filipini prowadzą także działalność duszpasterską i kulturalną.

Dla kogo to miejsce?

Bazylika Świętogórska to przede wszystkim cel dla miłośników architektury sakralnej i sztuki barokowej. Imponujące wnętrza, bogata dekoracja i włoski styl sprawiają, że zwiedzanie robi wrażenie nawet na osobach mniej zainteresowanych tematyką religijną.

Miejsce odwiedzają zarówno pielgrzymi, jak i turyści zainteresowani historią i kulturą. Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – spacer po terenie klasztoru, widok na okolicę ze Świętej Góry i możliwość zobaczenia nietypowej architektury. Dla osób szukających ciszy i refleksji to idealne miejsce na chwilę zatrzymania.

Informacje praktyczne – jak zwiedzać Bazylikę Świętogórską

Bazylika znajduje się w Głogówku, niewielkiej miejscowości w gminie Piaski, około 1,5 km na wschód od centrum Gostynia. Mimo że często mówi się „bazylika w Gostyniu”, formalnie obiekt leży poza granicami miasta, na wzniesieniu morenowym zwanym Świętą Górą.

Dojazd: Najwygodniej dojechać samochodem – przy bazylice znajduje się parking. Z centrum Gostynia można też dojść pieszo (około 20-30 minut przyjemnego spaceru). Adres: Święta Góra – Głogówko 1, 63-800 Gostyń.

Godziny otwarcia: Bazylika jest czynna codziennie. Warto pamiętać, że to miejsce kultu religijnego, więc podczas nabożeństw zwiedzanie może być ograniczone. Najlepiej zaplanować wizytę poza godzinami mszy świętych.

Wstęp: Wstęp do bazyliki jest bezpłatny. Można zostawić dobrowolną ofiarę na utrzymanie świątyni.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie bazyliki i okolicy warto zarezerwować około 1-1,5 godziny. Jeśli planuje się dłuższy spacer po terenie klasztornym i okolicy, można spędzić tu 2-3 godziny.

Kontakt: Telefon: +48 65 572 00 14, e-mail: [email protected], strona internetowa: www.filipini.gostyn.pl

W 2008 roku zespół klasztorny na Świętej Górze został uznany za pomnik historii, co potwierdza wyjątkową wartość tego miejsca dla polskiego dziedzictwa kulturowego.

Bazylika Świętogórska to miejsce, które łączy historię, architekturę i duchowość. Nawet jeśli nie jest się pielgrzymem, warto zobaczyć tę niezwykłą świątynię – choćby po to, by przekonać się, jak włoski barok zadomowił się w sercu Wielkopolski.