W kompleksie XIX-wiecznej parowozowni w Jarocinie, na rozległym terenie pełnym żelaznych gigantów, działa jedno z niewielu w Wielkopolsce muzeów poświęconych kolejnictwu. To miejsce prowadzone przez pasjonatów z Towarzystwa Kolei Wielkopolskich, którzy od 2007 roku ratują przed złomowaniem zabytkowy tabor i przywracają mu dawną świetność. Ponad 60 historycznych pojazdów – od parowozów przez lokomotywy spalinowe i elektryczne po wagony z różnych epok – czeka tu na zwiedzających.

Co wyróżnia to miejsce? Autentyczność. Nie ma tu wypolerowanych eksponatów za szybą – zamiast tego można dotknąć historii, zajrzeć do wnętrz dawnych wagonów, poczuć zapach stali i oleju.

Historia jarocińskiej parowozowni

Jarocin stał się ważnym węzłem kolejowym w Wielkopolsce już w 1875 roku, kiedy poprowadzono przez miasto pierwsze linie łączące Oleśnicę z Gnieznem oraz Poznań z Kluczborkiem. W 1888 roku uruchomiono połączenie do Leszna, a w 1906 do Śremu. Rozwój sieci kolejowej wymagał odpowiedniej infrastruktury do obsługi taboru.

Początkowo funkcjonowały tu niewielkie parowozownie należące do dwóch prywatnych towarzystw kolejowych – Kolei Oleśnicko-Gnieźnieńskiej i Kolei Poznańsko-Kluczborskiej. Po ich upaństwowieniu w 1884 roku podjęto decyzję o budowie większego obiektu. W latach 1888-1889 powstała 16-stanowiskowa hala wachlarzowa wyposażona w obrotnicę, zlokalizowana na południe od stacji kolejowej. To właśnie w tym zdegradowanym kompleksie powstało obecne muzeum.

Kolekcja zabytkowego taboru kolejowego

Zbiory muzeum to prawdziwa skarbnica dla miłośników techniki i historii. Wśród ponad 60 eksponatów znajdują się pojazdy, których nigdzie indziej w Polsce nie zobaczysz. Najstarszym eksponatem jest węglarka Królewskich Kolei Saksońskich z połowy XIX wieku – unikatowy pojazd, który przetrwał ponad 150 lat.

Do perełek kolekcji należy także wąskotorowy wagon motorowy MBxc1-42 z 1934 roku czy amerykańska węglarka serii WWu z lat 20. ubiegłego wieku. Można tu zobaczyć amerykański dźwig samojezdny Kafar American z lat 40., wagon salonowy Dyrektora Przedsiębiorstwa Kolejowych Robót z 1943 roku, a także wagon opatrunkowo-apteczny typu 406C z 1988 roku – świadectwo polskiej produkcji kolejowej.

W 2025 roku do zbiorów trafiły kolejne wyjątkowe eksponaty: elektrowóz ET22-003 z 1971 roku – najstarszy zachowany egzemplarz lokomotywy „Byk”, wagon pasażerski typu 102A z 1968 roku oraz węglarka typu 17W z lat 50.

Większość pojazdów została uratowana przed złomowaniem i jest systematycznie odrestaurowywana przez wolontariuszy Towarzystwa Kolei Wielkopolskich. Trwają prace przy renowacji lokomotywy parowej Ol49-1, która ma już prawie 75 lat, oraz historycznej lokomotywy elektrycznej EP02-08 – unikatu, bo to pierwsza seria elektrowozów wyprodukowana w Polsce.

Co zobaczysz podczas zwiedzania

Wizyta w muzeum to podróż przez dekady historii polskiej kolei. Można wejść do wnętrz dawnych wagonów pasażerskich i towarowych, zobaczyć jak wyglądały podróże sprzed kilkudziesięciu lat. Zabytkowe parowozy i lokomotywy spalinowe stoją w hali i na torach na zewnątrz – niektóre w trakcie renowacji, co pozwala zobaczyć jak wygląda praca przy ich odrestaurowywaniu.

W zbiorach znajdują się też historyczne urządzenia i przedmioty związane z kolejnictwem – narzędzia, tablice, dokumenty. Wszystko to tworzy obraz codziennej pracy kolejarzy z różnych epok.

Podczas wydarzeń specjalnych, jak Festyn Kolejowy, można przejechać się zabytkowym „Dzikiem” – małą lokomotywą, która zachwyca zwłaszcza najmłodszych. Starsi mogą spróbować sił na ręcznej drezynie. Niekiedy do muzeum przyjeżdżają składy retro z zabytkowych wagonów prowadzone przez historyczne spalinowóz, jak SP42-001.

Festyn Kolejowy i inne wydarzenia

Muzeum ożywa szczególnie podczas corocznego Festynu Kolejowego, który odbywa się w maju. To już tradycja – w 2025 roku była to jedenasta edycja imprezy, która przyciąga tłumy mieszkańców i miłośników kolejnictwa z całej Polski. Festyn łączy pokolenia – przychodzą tu zarówno seniorzy wspominający czasy swojej pracy na kolei, jak i rodziny z dziećmi.

Podczas festynu oprócz zwiedzania eksponatów są warsztaty, pokazy modeli kolejowych, zajęcia z animatorami dla najmłodszych. Można poznać tajniki pracy kolejarzy, zobaczyć zabytki motoryzacji. Swoje stoiska mają policja i wojsko. Nie brakuje też jedzenia – organizatorzy dbają o stoiska gastronomiczne.

W 2025 roku Festyn miał szczególne znaczenie – odbywał się w ramach Roku Jarocińskich Kolejarzy ustanowionego przez radę miejską dla uczczenia 150. rocznicy powstania węzła kolejowego w mieście.

Poza Festynem muzeum organizuje regularne Drzwi Otwarte – w 2025 roku odbywały się one raz w miesiącu od kwietnia do października, a także w listopadzie z okazji Dnia Kolejarza. Wszystkie te wydarzenia mają wstęp bezpłatny. Od marca do grudnia można też uczestniczyć w warsztatach konserwatorskich – trzeba wcześniej ustalić termin z organizatorami.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum Parowozownia Jarocin to świetny pomysł na wycieczkę dla całej rodziny. Dzieci uwielbiają możliwość wejścia do prawdziwych lokomotyw i wagonów – to zupełnie inne przeżycie niż oglądanie eksponatów za szybą. Chłopcy i dziewczynki marzący o pracy maszynisty mogą poczuć się jak prawdziwi kolejarze.

Dla starszych pokoleń to sentymentalna podróż w czasie. Wielu odwiedzających pamięta jeszcze czasy, gdy podobne pojazdy jeździły na polskich torach. Miłośnicy techniki i historii znajdą tu mnóstwo fascynujących detali – od rozwiązań konstrukcyjnych po historię poszczególnych eksponatów.

Warto wiedzieć, że muzeum prowadzą prawdziwi pasjonaci. Podczas zwiedzania można spotkać młodych entuzjastów kolejnictwa, jak Kacper Szymański – uczeń technikum kolejowego, którego wiedza i zaangażowanie robią wrażenie. Oprowadzanie przez kogoś, kto naprawdę kocha to co robi, to zupełnie inne doświadczenie niż standardowa wycieczka.

Praktyczne informacje – godziny, ceny, dojazd

Wstęp: Wszystkie wydarzenia organizowane przez muzeum (Festyn Kolejowy, Drzwi Otwarte, Dzień Kolejarza) mają wstęp bezpłatny. To rzadkość w przypadku tego typu atrakcji.

Kiedy można zwiedzać: Muzeum nie ma stałych godzin otwarcia. Zwiedzanie możliwe jest podczas organizowanych wydarzeń lub indywidualnie po wcześniejszym umówieniu terminu z Towarzystwem Kolei Wielkopolskich. Najlepiej sprawdzić aktualne terminy na stronie internetowej muzeum lub profilu Facebook – tam publikowane są informacje o nadchodzących wydarzeniach.

Jak dojechać: Muzeum znajduje się w Jarocinie, na południe od stacji kolejowej. Jeśli przyjeżdżasz pociągiem, to dosłownie kilka minut spacerem. Samochodem – Jarocin leży przy trasie Poznań-Wrocław, dobrze skomunikowany z całą Wielkopolską. Po zjeździe z wiaduktu łatwo trafić na teren muzeum.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzanie warto zarezerwować minimum 1,5-2 godziny. Podczas Festynu Kolejowego, który trwa do godziny 17:00 i oferuje dodatkowe atrakcje, można spędzić nawet pół dnia.

Kontakt: Szczegóły dotyczące umówienia indywidualnego zwiedzania oraz aktualne terminy wydarzeń można znaleźć na stronie parowozownia-jarocin.pl oraz na profilu Facebook muzeum.

Towarzystwo Kolei Wielkopolskich działa od 18 lat i cały czas rozwija kolekcję. Muzeum zostało oficjalnie uzgodnione przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2012 roku i jest jedyną w Wielkopolsce zarejestrowaną placówką muzealną poświęconą kolejnictwu. Można wesprzeć jego działalność przekazując 1,5% podatku (KRS: 0000280107) – dzięki temu pasjonaci mogą dalej ratować i odrestaurowywać zabytkowy tabor.