Muzeum Ziemi Koźmińskiej to jedno z niewielu miejsc w Wielkopolsce, gdzie regionalną historię można poznać w autentycznej średniowiecznej wieży zamkowej. Placówka zajmuje wnętrza koźmińskiego zamku z XIII wieku i po gruntownym remoncie w latach 2022-2023 prezentuje się naprawdę okazale. To miejsce dla tych, którzy lubią małomiasteczkowe muzea z duszą, prowadzone przez pasjonatów, gdzie można dotknąć lokalnej historii bez tłumów turystów.

Samo położenie w zamkowej wieży robi wrażenie. Budowla z czerwonej cegły góruje nad miastem, a zwiedzanie muzeum to jednocześnie wędrówka po zabytkowych wnętrzach.

Historia muzeum w koźmińskim zamku

Muzeum powstało w grudniu 1988 roku z okazji 70. rocznicy Powstania Wielkopolskiego. Przez pierwsze lata działało jako niewielka placówka prowadzona przez Towarzystwo Miłośników Koźmina Wielkopolskiego i ograniczało się do zaledwie dwóch izb. Dopiero w 2021 roku prowadzenie przejął samorząd, co otworzyło drogę do prawdziwej metamorfozy.

W latach 2022-2023 przeprowadzono kapitalny remont za około milion złotych. Muzeum rozrosło się z 2 do 8 izb muzealnych, zagospodarowano kolejne kondygnacje wieży, a na szczycie powstał punkt widokowy z panoramą miasta. Od początku istnienia placówki jej kustoszem jest dr Michał Pietrowski, co zapewnia ciągłość i spójność kolekcji.

Pierwsze muzeum w Koźminie powstało już w 1911 roku z inicjatywy księdza Stanisława Łukomskiego. Muzeum Parafialne mieściło się w Domu Katolickim i gromadziło cenne dokumenty oraz świadectwa przeszłości miasta, ale z czasem uległo likwidacji, a eksponaty rozproszeniu.

Co zobaczysz w Muzeum Ziemi Koźmińskiej

Zwiedzanie zaczyna się już na parterze, gdzie prezentowane są fotografie zamku z różnych okresów oraz zdjęcia pałaców i dworów z gminy. Na pierwszym piętrze czekają drzeworyty, linoryty i grafiki Stanisława Wojcieszyńskiego – artysty związanego z regionem.

Drugie piętro to prawdziwa skarbnica dla miłośników rzemiosła. W gablotach zgromadzono narzędzia szewców, stolarzy, kolekcję starych żelazek oraz wiele innych przedmiotów codziennego użytku z dawnego Koźmina. Można tu zobaczyć kołowrotki, masielnice, magiel czy przenośny warsztat do podkuwania koni – sprzęty, które dziś już całkowicie zniknęły z codziennego życia.

Szczególnie interesująca jest izba poświęcona artystom związanym z Koźminem. Wiszą tu obrazy olejne Antoniego Górnika, w tym płótno przedstawiające moment, gdy Władysław Odonic nadaje Koźmin Zakonowi Templariuszy w 1232 roku. Są też akwarele i grafiki Janiny Kłopockiej, obrazy Stanisława Masłowskiego oraz prace ojca Juliana Floriana Lewandowicza.

Powstanie Wielkopolskie i historia regionu

Osobna sala dokumentuje udział mieszkańców Koźmina w Powstaniu Wielkopolskim 1918-1919. Eksponowany jest tu między innymi obraz Stanisława Masłowskiego pokazujący wymarsz I kompanii koźmińskiej w styczniu 1919 roku na odsiecz Rawicza. Można też zobaczyć sztandar uczestników Powstania Wielkopolskiego ufundowany w 1926 roku oraz liczne pamiątki powstańcze.

Muzeum prezentuje także dokumenty i przedmioty związane z Wiosną Ludów z 1848 roku, II wojną światową oraz działalnością lokalnych organizacji – harcerstwa, straży pożarnej, Bractwa Kurkowego, Towarzystwa Sokół czy Związku Hallerczyków. Jest też kolekcja judaików przypominająca o żydowskiej społeczności Koźmina.

Ciekawym elementem ekspozycji są plansze pokazujące rozwój przestrzenny miasta od VIII do XX wieku. Przygotował je Radosław Barek na podstawie tekstów historycznych Michała Pietrowskiego.

Zamkowa wieża i punkt widokowy

Jedną z największych atrakcji muzeum jest możliwość wejścia na trzecie piętro wieży, skąd prowadzi droga na punkt widokowy. Stamtąd rozciąga się panorama Koźmina Wielkopolskiego – widok, który sam w sobie jest wart wizyty. To niecodzienna okazja, by zobaczyć małe wielkopolskie miasteczko z lotu ptaka i docenić jego układ urbanistyczny.

W lochu zamkowym czeka natomiast scenografia z postacią Maćka Borkowica – legendarnego zbójnika związanego z historią Koźmina. Na ścianach umieszczono tablice informacyjne i kopie dokumentów związanych z jego biografią. Po remoncie dodano też tron w stylu gotyckim z postacią króla Kazimierza Wielkiego.

Sam zamek został zbudowany w XIII wieku na planie kwadratu z prostokątną wieżą i bramą. W XVI wieku przeszedł przebudowę i nabrał renesansowego charakteru. Obecnie, poza funkcją muzealną, mieści się w nim szkoła.

Dla kogo jest to muzeum

Muzeum Ziemi Koźmińskiej to miejsce przede wszystkim dla osób zainteresowanych historią regionalną i kulturą Wielkopolski. Sprawdzi się u miłośników małych, kameralnych placówek, gdzie można spokojnie obejrzeć eksponaty bez pośpiechu i tłumów.

Rodziny z dziećmi również znajdą tu coś dla siebie – zwłaszcza wejście na wieżę i punkt widokowy budzi zainteresowanie młodszych zwiedzających. Sama lokalizacja w zamku dodaje zwiedzaniu odrobinę przygody. Warto wspomnieć, że Antoni Górnik zilustrował pięć legend koźmińskich specjalnie dla dzieci.

Dla grup szkolnych z terenu miasta i gminy Koźmin Wielkopolski wstęp jest bezpłatny, co czyni muzeum popularnym miejscem wycieczek edukacyjnych. Uczniowie mogą tu poznać historię swojego regionu w sposób bardziej przystępny niż z podręczników.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny

Muzeum Ziemi Koźmińskiej jest czynne w każdą środę w godzinach 9:00-10:30 oraz 16:00-18:00, a także w pierwszą niedzielę miesiąca. Grupy zorganizowane mogą umówić się na zwiedzanie w innych terminach, kontaktując się wcześniej z kustoszem dr Michałem Pietrowskim pod numerem telefonu 694 621 289.

Muzeum znajduje się przy ul. Zamkowej 1 w Koźminie Wielkopolskim (kod pocztowy 63-720). Dokładne ceny biletów nie są publicznie podawane, ale grupy szkolne z terenu gminy mają wstęp wolny pod opieką nauczyciela.

Na zwiedzanie warto zarezerwować około godziny, choć pasjonaci historii regionalnej mogą spędzić tu i dłużej. Muzeum jest placówką całoroczną, więc można je odwiedzić niezależnie od pory roku.

Jak dojechać do muzeum

Koźmin Wielkopolski leży w powiecie krotoszyńskim, około 50 km na południe od Poznania. Dojazd samochodem z Poznania zajmuje mniej więcej godzinę – trzeba jechać drogą krajową nr 12 w kierunku Kalisza, a następnie skręcić w Krotoszynie.

Zamek z muzeum znajduje się w centrum miasta i jest dobrze widoczny dzięki charakterystycznej wieży. Parking można znaleźć w okolicy, choć w małym miasteczku z miejscami parkingowymi zazwyczaj nie ma problemu.

Koźmin Wielkopolski ma również połączenie autobusowe z Krotoszyna i innych miejscowości regionu, więc można tu dotrzeć komunikacją publiczną, choć wymaga to sprawdzenia rozkładu jazdy.

Po zwiedzaniu muzeum warto przejść się po centrum Koźmina – to niewielkie, ale zadbane miasteczko z kilkoma zabytkami. Można zajrzeć do fary koźmińskiej czy dawnego klasztoru Bernardynów, które również pojawiają się na obrazach w muzeum.