Czeszewski Las to rozległy rezerwat przyrody o powierzchni ponad 534 hektarów, położony w dolinie Warty na terenie gmin Miłosław i Żerków. To miejsce z wyjątkową historią – pierwszy rezerwat w Wielkopolsce powstał właśnie tutaj w 1907 roku, choć zajmował wtedy zaledwie 0,7 hektara. Dziś chroni jeden z najlepiej zachowanych kompleksów lasów łęgowych nie tylko w regionie, ale prawdopodobnie w całej Europie.

Warto przyjechać tu przede wszystkim dla kontaktu z naturą w jej niemal pierwotnej formie. Lasy te uniknęły intensywnej gospodarki leśnej i zachowały naturalny charakter, co w dzisiejszych czasach jest rzadkością.

Najstarszy rezerwat Wielkopolski z bogatą historią

Historia ochrony tego terenu to pasjonująca opowieść o docenianiu wartości przyrody. W 1907 roku powstał tu pierwszy wielkopolski rezerwat, choć nie miał szczęścia – drzewostan wycięto w 1925 roku. Kolejne próby ochrony w latach 30. XX wieku również zakończyły się niepowodzeniem, gdy drzewa zostały wycięte podczas II wojny światowej.

Dopiero w latach 50. utworzono dwa rezerwaty: „Czeszewo” i „Lutynia”, które przetrwały do dziś. W 2004 roku połączono je w jeden większy rezerwat o nazwie Czeszewski Las. Ostatnie powiększenie nastąpiło w 2021 roku, gdy powierzchnia wzrosła z 223 do ponad 534 hektarów, obejmując całe międzyrzecze Warty i Lutyni.

Rezerwat Czeszewski Las mieści się w pierwszej dziesiątce najzasobniejszych w rzadkie gatunki chrząszczy obiektów małopowierzchniowych w całej Polsce.

Co zobaczysz w rezerwacie – lasy łęgowe i starorzecza

Krajobraz rezerwatu to przede wszystkim lasy łęgowe rosnące na terasach zalewowych Warty. Dominują tu majestatyczne dęby szypułkowe – niektóre osiągają wiek około 160 lat, wysokość do 34 metrów i obwód pnia nawet 400 centymetrów. To prawdziwe gigany, które rosły tu jeszcze w XIX wieku.

W górnym piętrze lasu spotkasz jesiony wyniosłe, wiązy szypułkowe i pospolite, a niżej graby zwyczajne, lipy drobnolistne i klony polne. Runo leśne jest niezwykle bujne – rośnie tu czyściec leśny, czartawa pospolita, jeżyna popielica, kostrzewa olbrzymia i ziarnopłon wiosenny. Wśród rzadszych gatunków można znaleźć gnieźnika leśnego, gęsiówkę Gerarda, fiołka mokradłowego czy starca bagiennego.

Równie ciekawe są starorzecza Warty – malownicze zakola, które rzeka zostawiła po sobie zmieniając bieg. W okresie przelotów ptaków pełnią funkcję miejsc wypoczynku dla tysięcy wodnych podróżników.

Raj dla miłośników przyrody i obserwatorów ptaków

Czeszewski Las to prawdziwy skarb dla ornitologów. Rezerwat może pochwalić się najwyższym w Polsce zagęszczeniem dzięcioła średniego – aż 2,5 pary na 10 hektarów starych lasów liściastych. To rekordowy wynik w skali całego kraju.

Nad rzeką Lutynią, która wpada do Warty na terenie rezerwatu, gniazduje nurogęś – gatunek, który w Wielkopolsce jest rzadkością. Ptaki te znajdują tu spokojne warunki do rozmnażania, z dala od zgiełku cywilizacji. Zimą starorzecza przyciągają ptaki wodne szukające miejsc do zimowania.

Dzięcioł średni występuje tu w najwyższym zagęszczeniu w całej Polsce – to idealne miejsce, żeby zobaczyć tego niezbyt pospolitego ptaka.

Królestwo rzadkich chrząszczy

Dla entomologów rezerwat to prawdziwa mekka. Stare, naturalne lasy Uroczyska Czeszewo (tak nazywa się ten teren) są domem dla szeregu rzadkich gatunków chrząszczy. Można tu spotkać kozioroga dębosza, pachnicy dębowej oraz ciołka matowego – wszystkie te gatunki są zagrożone i objęte ochroną.

Bogactwo owadów wynika z obecności starych, obumierających drzew, które w lasach gospodarczych są zwykle usuwane. Tutaj martwe drewno pozostaje w lesie, tworząc mikrosiedliska dla setek gatunków bezkręgowców. To właśnie ta różnorodność stawia Czeszewski Las w pierwszej dziesiątce najcenniejszych obiektów tego typu w Polsce.

Dla kogo jest ten rezerwat

Czeszewski Las to miejsce dla tych, którzy cenią dziką przyrodę i nie oczekują rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Nie ma tu utwardzonych ścieżek, punktów widokowych ani tablic informacyjnych na każdym kroku. To rezerwat w swojej najbardziej naturalnej formie.

Świetnie sprawdzi się dla miłośników pieszych wędrówek, fotografów przyrody i obserwatorów ptaków. Wiosną, gdy budzi się runo leśne, las tętni życiem. Jesienią korony drzew mienią się wszystkimi odcieniami żółci i brązu, tworząc malownicze widoki. Zimą można obserwować ptaki wodne na starorzeczach.

Dla rodzin z małymi dziećmi może być nieco zbyt dzikie – brak infrastruktury i tereny okresowo zalewane przez Wartę wymagają pewnej sprawności fizycznej i odpowiedniego obuwia. Lepiej sprawdzą się tu starsze dzieci zainteresowane przyrodą.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu przeznaczyć

Rezerwat położony jest na lewym brzegu Warty, na wysokości miejscowości Czerzewo w powiecie wrzesińskim. Dostęp do rezerwatu jest możliwy od strony południowej – drogami z Żerkowa przez Gąsiorów lub Lgów. Można też dotrzeć z Czeszewa promem przez Wartę, ale wymaga to zgody Nadleśnictwa Jarocin.

W Czeszewie znajduje się Ośrodek Edukacji Przyrodniczej, gdzie można umówić się na spotkanie z leśniczym i dowiedzieć się więcej o rezerwacie, jego mieszkańcach i prowadzonej ochronie. To dobry punkt startowy przed wyprawą w głąb lasu.

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny – jako obszar chroniony jest dostępny dla wszystkich. Nie ma ustalonych godzin otwarcia, ale warto pamiętać, że jest to teren objęty ochroną, więc obowiązują tu pewne ograniczenia. Nie można schodzić z wyznaczonych szlaków, rozpalać ognisk czy hałasować.

Na spacer po rezerwacie warto przeznaczyć co najmniej 2-3 godziny. Jeśli planujesz dłuższą wędrówkę i chcesz dokładnie poznać teren, możesz spędzić tu cały dzień. Pamiętaj o odpowiednim obuwiu – teren jest miejscami podmokły, zwłaszcza wiosną i po intensywnych opadach.

Rezerwat jest częścią Żerkowsko-Czeszewskiego Parku Krajobrazowego, który obejmuje ponad 15 tysięcy hektarów i chroni unikalną rzeźbę terenu oraz bogate zbiorowiska roślinne doliny Warty.

Dojazd samochodem jest najprostszy – z Poznania to około 70 kilometrów w kierunku Jarocina, potem Żerkowa. Parking można znaleźć w pobliżu miejscowości, z których prowadzą drogi do rezerwatu. Jeśli jedziesz komunikacją publiczną, najbliższe połączenia autobusowe docierają do Żerkowa i Miłosławia, skąd trzeba jeszcze pokonać kilka kilometrów.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna, gdy las budzi się do życia i kwitną pierwsze rośliny runa, oraz jesień, gdy można podziwiać spektakularne przebarwienia liści. Latem las daje ukojenie w upalne dni, choć komary mogą być uciążliwe. Zimą rezerwat jest spokojniejszy, ale równie piękny – zwłaszcza gdy śnieg pokrywa starorzecza i gałęzie drzew.